Waarom vrouwelijke en niet-Westerse filosofen onmisbaar zijn in de verrijkingsgroep
In onze verrijkingsgroep in het basisonderwijs zijn de leerlingen dol op filosofie. Grote namen zoals Socrates en Plato spreken enorm tot de verbeelding met hun denkbeelden over waarheid en werkelijkheid. Maar tijdens onze gesprekken vroegen veel leerlingen zich af of er wel vrouwelijke filosofen waren… En waarom horen we zo weinig over denkers uit andere delen van de wereld?
De groep vond daar wat van, en terecht. Om aan hun nieuwsgierigheid en kritische blik tegemoet te komen, ontwikkelde ik een nieuw filosofieproject. Hierin duiken we niet alleen in het westerse erfgoed, maar ontdekken we juist ook de stemmen van onder meer Hypatia, Ibn Sina (Avicenna), Confucius, Hannah Arendt, Simone de Beauvoir en de Afrikaanse Ubuntu-filosofie.
Het effect in de klas was overduidelijk en de betrokkenheid spatte er vanaf. Maar waarom is deze verbreding juist voor verrijkingsonderwijs in het basisonderwijs zo cruciaal?
Aansluiting bij de conceptkerndoelen (SLO Basisonderwijs)
Het aanbieden van meervoudige perspectieven sluit naadloos aan bij de definitieve conceptkerndoelen voor het primair onderwijs:
- Burgerschap (Conceptkerndoelen 1 & 2): Door te leren over de Afrikaanse Ubuntu-filosofie (“Ik ben omdat wij zijn”) of Confucius’ ideeën over sociale harmonie verkennen leerlingen hoe identiteit gevormd wordt in relatie tot een gemeenschap (Kerndoel 2: Diversiteit en perspectiefwissel). Hannah Arendts gedachtegoed over ‘de moed om zelfstandig te blijven denken’ stimuleert hen bovendien om democratische waarden en eigen verantwoordelijkheid kritisch te onderzoeken (Kerndoel 1: Democratische cultuur).
- Mens en Maatschappij (Conceptkerndoel 1 & 5): Leerlingen ontdekken dat wetenschap, wiskunde en filosofie geen uitsluitend westerse uitvinding zijn. Denkers zoals de astronome Hypatia uit Alexandrië of de wetenschapper Ibn Sina uit de Islamitische Gouden Eeuw laten zien dat intellectuele bloei door alle eeuwen en culturen heen heeft plaatsgevonden. Dit verdiept het historisch besef en het inzicht in mondiale kennisontwikkeling.
- Nederlands (Conceptkerndoel 1 – Mondelinge taalvaardigheid en dialoog): Filosofie leert kinderen luisteren, scherpe vragen stellen en onderbouwd argumenteren. Door concepten zoals logica en oorzaak-gevolgrelaties uit te pluizen, scherpen ze hun communicatieve én analytische vaardigheden aan.
Ruimte voor ‘Leren Leren’ en Executieve Functies (Begaafdheid)
Verrijkingsonderwijs draait om meer dan extra leerstof; het gaat om het ontwikkelen van een open en kritische denkhouding:
- Abstractievermogen & Metacognitie: Een gedachte-experiment zoals Ibn Sina’s ‘Zwevende Mens’ daagt leerlingen uit om na te denken over de menselijke geest en het bewustzijn los van het fysieke lichaam.
- Autonomie & Persoonsvorming: Simone de Beauvoir leert onze leerlingen dat identiteit geen vaststaand label is dat door anderen wordt opgeplakt, maar een proces van eigen keuzes. Dit helpt hoogbegaafde kinderen om te reflecteren op hun eigen handelen en zich te ontworstelen aan verwachtingsdruk.
Wanneer we onze leerlingen een breder scala aan filosofen aanbieden, geven we hen niet alleen betere intellectuele gereedschappen, maar tonen we hen ook een wereld die rijk, divers en gelaagd is. Een wereld waarin ieder kritisch denkend kind een rolmodel kan vinden.
*Let op: de foto is ter illustratie gegenereerd met AI i.v.m. de privacy van de kinderen.
